Wet Kwaliteitsborging: meer toezicht in de bouw

Bouwfouten en gebreken leiden jaarlijks tot miljoenen euro's aan schade en veel frustratie bij bewoners. Om de kwaliteit van nieuwbouw te verbeteren, is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) ingevoerd. Deze wet verplicht bij veel bouwprojecten het inzetten van een onafhankelijke kwaliteitsborger. Dit moet zorgen voor betere controle tijdens de bouw en uiteindelijk voor minder gebreken.

Aanleiding voor de wet

De afgelopen decennia zijn er tal van bouwschandalen geweest. Van instortende balkons tot scheurende funderingen, van lekkende daken tot gebrekkige isolatie. Vaak kwamen deze problemen pas jaren na oplevering aan het licht, met alle gevolgen van dien voor bewoners en eigenaren.

Een belangrijke oorzaak was het gebrek aan onafhankelijk toezicht. Gemeenten hadden weliswaar de taak om toezicht te houden, maar konden dit door capaciteitsgebrek lang niet altijd waarmaken. Vaak werd volstaan met steekproeven of werd vooral afgegaan op verklaringen van de aannemer.

Het kabinet besloot daarom om de verantwoordelijkheid voor kwaliteitscontrole te verleggen. In plaats van gemeentelijk toezicht, moet nu een private, onafhankelijke kwaliteitsborger toetsen of het bouwwerk voldoet aan alle eisen. De gemeente blijft verantwoordelijk voor de eindcontrole, maar heeft nu een extra zekerheid dat het werk goed is uitgevoerd.

Wat houdt de Wkb in?

De Wet kwaliteitsborging schrijft voor dat bij bepaalde bouwwerken een kwaliteitsborger moet worden ingeschakeld. Deze kwaliteitsborger controleert tijdens de bouw of alles volgens de regels verloopt en of het eindresultaat voldoet aan het Bouwbesluit.

De kwaliteitsborger is een onafhankelijk bedrijf of instelling, gecertificeerd door een erkende instelling. Het moet gaan om een partij die geen financieel belang heeft bij het project. Vaak zijn dit certificerende instellingen zoals KOMO of Kiwa.

De kwaliteitsborger voert verschillende controles uit:

• Controle van ontwerpen en berekeningen voordat de bouw begint
• Tussentijdse inspecties tijdens cruciale fasen van de bouw
• Eindcontrole voor oplevering
• Afgifte van een verklaring dat het bouwwerk voldoet aan de eisen

Deze verklaring is nodig om de omgevingsvergunning te kunnen gebruiken en het bouwwerk in gebruik te nemen.

Voor welke projecten is de Wkb verplicht?

De Wkb geldt niet voor alle bouwprojecten. De wet is gefaseerd ingevoerd en richt zich vooral op grotere nieuwbouwprojecten. Momenteel vallen de volgende categorieën onder de wet:

• Nieuwbouw van woningen: vanaf bepaalde omvang (vaak meer dan 2 woningen)
• Nieuwbouw van utiliteitsbouw: zoals kantoren, scholen en winkels boven een bepaalde oppervlakte
• Grote verbouwingen: waarbij draagconstructies worden aangepast

Kleine bouwprojecten, zoals de bouw van een enkele vrijstaande woning of een bescheiden aanbouw, vallen vaak buiten de Wkb. De precieze grenzen worden bepaald door nadere regels in het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Het is belangrijk om bij uw gemeente te checken of uw project onder de Wkb valt. Dit kunt u doen via het Omgevingsloket of door contact op te nemen met de vergunningafdeling.

Voordelen van kwaliteitsborging

De inzet van een kwaliteitsborger heeft verschillende voordelen. Het belangrijkste is natuurlijk de hogere bouwkwaliteit. Door systematische controles worden fouten en gebreken vroegtijdig ontdekt en hersteld. Dit voorkomt dure reparaties na oplevering.

Voor kopers en bewoners biedt het extra zekerheid. Ze weten dat een onafhankelijke partij heeft gecontroleerd of de woning voldoet aan alle eisen. Dit geeft vertrouwen en verkleint het risico op onaangename verrassingen.

Ook voor aannemers kan kwaliteitsborging voordelen bieden. Het helpt om een goede reputatie op te bouwen en kan leiden tot minder claims en geschillen. Daarnaast kan het verzekeraars overtuigen om lagere premies te hanteren.

Gemeenten profiteren eveneens. Doordat de kwaliteitsborger het grootste deel van de controle doet, hoeven zij minder capaciteit in te zetten voor bouwtoezicht. Ze kunnen zich richten op de eindcontrole en het opsporen van illegale bouw.

Kosten van kwaliteitsborging

Een veelgestelde vraag is wat kwaliteitsborging kost. De kosten variëren per project, maar liggen gemiddeld tussen de 0,5% en 2% van de bouwsom. Voor een nieuwbouwwoning van €400.000 gaat het dus om €2.000 tot €8.000.

Deze kosten worden meestal doorberekend aan de opdrachtgever, dus uiteindelijk aan de koper of eigenaar. In de verkoopprijs van een nieuwbouwwoning zijn de kosten voor kwaliteitsborging doorgaans inbegrepen.

Hoewel dit een extra kostenpost is, wegen de voordelen hier ruimschoots tegenop. De investering voorkomt immers veel grotere kosten door herstel van bouwfouten. Ook draagt het bij aan de waarde en verkoopbaarheid van het pand.

Verplichtingen voor aannemers

Voor aannemers brengt de Wkb extra verplichtingen met zich mee. Ze moeten samenwerken met de kwaliteitsborger en alle gevraagde informatie verstrekken. Ook moeten ze de kwaliteitsborger toegang geven tot de bouwplaats voor inspecties.

Aannemers moeten hun werk grondig documenteren. Van elk onderdeel van de bouw moeten bewijsstukken worden bijgehouden: tekeningen, materiaalcertificaten, foto's van uitgevoerde werkzaamheden, enzovoort. De kwaliteitsborger controleert deze documentatie.

Als de kwaliteitsborger gebreken constateert, moet de aannemer deze herstellen voordat verder kan worden gebouwd. In ernstige gevallen kan de kwaliteitsborger besluiten om geen verklaring af te geven, waardoor het project stil komt te liggen.

Voor aannemers betekent dit dat ze hun processen goed op orde moeten hebben. Improviserend bouwen of het negeren van tekeningen is niet langer mogelijk. Dit verhoogt de professionaliteit in de sector.

De rol van de architect

Ook architecten krijgen te maken met de Wkb. Hun ontwerpen moeten voldoen aan alle eisen uit het Bouwbesluit en andere regelgeving. De kwaliteitsborger toetst het ontwerp voordat de bouw begint.

Dit betekent dat architecten nog zorgvuldiger moeten zijn bij het maken van tekeningen en berekeningen. Fouten in het ontwerp worden vroegtijdig ontdekt, wat later veel ellende bespaart.

Sommige architecten werken samen met vaste kwaliteitsborgers, waardoor een soepel proces ontstaat. De kwaliteitsborger kent de werkwijze van het bureau en kan gericht adviseren over mogelijke verbeterpunten.

Voor particuliere opdrachtgevers is het belangrijk dat architect en aannemer op de hoogte zijn van de Wkb en ervaring hebben met kwaliteitsborging. Dit voorkomt verrassingen en zorgt voor een soepeler bouwproces.

Wat betekent dit voor particuliere opdrachtgevers?

Als particulier die een woning laat bouwen, merkt u relatief weinig van de Wkb. De aannemer regelt de inschakeling van een kwaliteitsborger en draagt zorg voor de afhandeling.

Wel is het verstandig om in de overeenkomst met de aannemer vast te leggen hoe de kosten van kwaliteitsborging worden verdeeld. Vaak gebeurt dit via een vast tarief of als percentage van de bouwsom.

U kunt de kwaliteitsborger ook als extra waarborg zien. Als u twijfelt aan de kwaliteit van het werk, kunt u contact opnemen met de kwaliteitsborger. Deze heeft immers de taak om onafhankelijk te controleren.

Let er wel op dat de kwaliteitsborger alleen toetst of wordt voldaan aan wettelijke eisen. Esthetische of functionele aspecten vallen buiten de scope. Voor die zaken moet u zelf afspraken maken met de architect en aannemer.

Toekomst van kwaliteitsborging

De Wkb is nog volop in ontwikkeling. De komende jaren wordt de reikwijdte mogelijk uitgebreid naar meer typen bouwwerken. Ook wordt onderzocht hoe kwaliteitsborging kan worden toegepast bij renovatie en transformatie.

Daarnaast wordt gewerkt aan digitalisering. In de toekomst kunnen kwaliteitsborgers mogelijk gebruikmaken van BIM-modellen, drones en andere technologie om efficiënter te controleren.

Ook de certificering van kwaliteitsborgers wordt doorontwikkeld. Doel is om te zorgen voor een level playing field, waarbij alle kwaliteitsborgers tegen vergelijkbare eisen worden gehouden.

Voor de bouwsector als geheel wordt verwacht dat de Wkb leidt tot een kwaliteitsimpuls. Aannemers die goed werk leveren, worden beloond met een goede reputatie en tevreden klanten. Aannemers die slordig werken, krijgen het steeds moeilijker.

Hulp nodig bij uw bouwproject?

Plant u een nieuwbouwproject waarbij kwaliteitsborging verplicht is? Of twijfelt u of uw project onder de Wkb valt? Het is belangrijk om dit tijdig uit te zoeken en de juiste afspraken te maken met uw aannemer en architect.

Via ons platform kunt u eenvoudig contact leggen met ervaren adviseurs en aannemers die kennis hebben van de Wet kwaliteitsborging. Zij kunnen u informeren over de eisen, de kosten en het proces.

Vraag vrijblijvend offertes aan en ontdek hoe u uw bouwproject zo goed mogelijk kunt voorbereiden. Binnen 24 uur ontvangt u reacties van specialisten die u verder kunnen helpen met vergunningen, kwaliteitsborging en uitvoering.